Een overeenkomst is een tweezijdige rechtshandeling: ik geef de bakker geld; hij geeft mij een brood. Er bestaan ook éénzijdige rechtshandelingen, zoals de aanzegging van een huurverhoging, of een aanmaning. Een overeenkomst komt alleen tot stand als de partijen het op het moment van het totstandkomen daarvan met elkaar eens zijn; er moet wilsovereenstemming bestaan. Maar ook dán kunnen er problemen ontstaan. Het is namelijk mogelijk dat die wilsovereenstemming niet op de juiste manier tot stand gekomen is. De wil is dan ‘gebrekkig gevormd’: er is sprake van een wilsgebrek.

We kennen vier wilsgebreken: dwaling, bedrog, bedreiging, en misbruik van omstandigheden. Dwaling komt alleen voor bij overeenkomsten; de overige drie wilsgebreken kunnen bij alle soorten rechtshandelingen voorkomen.

Dwaling is een soort vergissing. Ik wil een ring met diamant kopen, en zeg dat ook aan de juwelier. Ik wijs een ring aan, en koop die. Later blijkt de steen geen diamant, maar een (veel goedkopere) zircoon te zijn; de juwelier had zich vergist. Of, als de juwelier het wél wist, dan had hij de koper moeten inlichten. Ook kan het zijn dat koper én verkoper zich vergisten, dus dat ze beiden van dezelfde onjuiste veronderstelling waren uitgegaan. Maar als de juwelier het wél wist, bewust zijn mond hield, en de koper te veel liet betalen, dan is sprake van bewuste misleiding, dus van bedrog.
Als iemand een ander dwingt tot het verrichten van een rechtshandeling waardoor hij wordt benadeeld, is sprake van bedreiging. Je wordt bijvoorbeeld onder druk gezet om sleutelgeld voor een te betrekken huurwoning te betalen, omdat je auto anders wel eens kan worden bekrast. Bedrog en bedreiging zijn bovendien strafbaar.

Misbruik van omstandigheden, tenslotte, houdt in dat je iemand beweegt tot het verrichten van een rechtshandeling terwijl deze door bijzondere omstandigheden, zoals noodtoestand, onervarenheid, afhankelijkheid of abnormale geestestoestand juist tegen het verrichten van die rechtshandeling zou moeten worden beschermd. Je laat bijvoorbeeld een nieuwe keuken plaatsen – en als de oude is weggehaald eist de leverancier opeens betaling vóórdat hij de nieuwe plaatst.
Een overeenkomst die onder wilsgebrek tot stand is gekomen, is vernietigbaar. Je kunt gewoon een brief schrijven waarin je de wederpartij mededeelt dat je de overeenkomst vernietigt. Maar ook kun je de rechter om vernietiging verzoeken.
Dat klinkt eenvoudig – maar speciaal bij bedreiging en misbruik van omstandigheden is dat wel een probleem. Want als je je tegen het afdwingen van zo’n overeenkomst niet durft te verzetten, waarom zou je die dan wél durven te vernietigen?
En daardoor blijven bedreiging en misbruik van omstandigheden, ondanks onze goede wetten, helaas bestaan.